Urządzenia elektromechaniczne jak pompa głębinowa pracujące nierzadko kilkadziesiąt metrów pod ziemią są narażone na trudne warunki. Wszechobecna wilgoć oraz permanentne narażenie na korozję czy obecność różnego rodzaju zanieczyszczeń to tylko niektóre czynniki istotnie wpływające na wytrzymałość pompy głębinowej. Bezpieczeństwo i komfort użytkowania determinowane są przede wszystkim umiejętnym doborem urządzenia, montażem oraz eksploatacją zgodną z zaleceniami producenta. W związku z tym niniejszy artykuł odpowiada na pytanie, co wpływa na żywotność pompy, a także wyjaśnia, jak o nią dbać i dlaczego jest to kluczowe z perspektywy wieloletniej i bezawaryjnej eksploatacji.

Funkcja i budowa pompy w studni głębinowej

Klasyczna pompa głębinowa to urządzenie elektromechaniczne, które umożliwia stały pobór wody pitnej, doprowadzając ją pod stałym ciśnieniem (za pośrednictwem odpowiednio dobranej i skonfigurowanej instalacji hydraulicznej) do gospodarstwa domowego, firmy lub gospodarstwa rolnego. W standardowych odwiertach wykorzystuje się pompę głębinową będącą szczególnym typem pomp zatapialnych, która pracuje w nieustannym zanurzeniu, co pozwala zredukować ryzyko potencjalnych wahań lustra wody i w konsekwencji braku zasysania wody.

Typowa studnia głębinowa korzysta najczęściej z pompy 3- bądź 4-calowej, zależnie od doboru atestowanej, niebieskiej rury studziennej PCV, której średnica wynosi 110 lub 125 mm. Różnica w średnicy pompy i rury jest spowodowana koniecznością zachowania odstępów technologicznych zapewniających stałe chłodzenie pompy przez oblewającą ją wodę, dzięki czemu problem przegrzania jest marginalny. Dla standardowych ujęć wody pitnej najpopularniejszymi rodzajami urządzeń są pompy wirnikowe, które, mimo iż są bardziej wrażliwe na zanieczyszczenie piaskiem, wyróżniają się bardzo wysoką wydajnością w przeciwieństwie do pomp śrubowych.

Pompa głębinowa składa się z dwóch głównych komponentów, tj. części hydraulicznej i silnika elektrycznego. Pierwszy z nich obejmuje: filtr wlotowy (kosz ssawny), turbinę z wirnikiem i łożysko, natomiast drugi: silnik elektryczny zamknięty hermetycznie i kondensator rozruchowy. Warto dodać, że w modelach zasilanych prądem jednofazowym (230 V) kondensator rozruchowy znajduje się przeważnie poza odwiertem studni w specjalnej puszcze rozruchowej, natomiast modele zasilane prądem trójfazowym (400 V) nie potrzebują kondensatora rozruchowego. Co ciekawe, jedną z częstszych usterek w okolicy połączenia pompy z instalacją hydrauliczną (lub jak element wbudowany wewnątrz pompy) jest awaria zaworu zwrotnego – więcej na ten temat znajduje się w artykule pt. „Objawy uszkodzonego zaworu zwrotnego w studni głębinowej”.

Trwałość pompy głębinowej a wymogi techniczne

Szacuje się, że dobrej jakości pompa głębinowa wytrzymuje średnio 12-15 lat, choć praktyka studniarska pokazuje, że po 10 latach urządzenie może wymagać naprawy bądź profilaktycznej wymiany, co oczywiście również jest bardzo dobrym wynikiem. Należy pamiętać, że urządzenie pracuje w specyficznych warunkach, dlatego tak długie okresy pracy są godne podziwu. Zdecydowana większość producentów udziela 2- bądź 3-letniej gwarancji na urządzenie. W celu zachowania prawidłowej eksploatacji mającej wpływ na żywotność urządzenia w instrukcji obsługi wskazuje też na określoną liczbę uruchomień (startów), która zwykle wynosi 20-30/h. Warto dodać, że pompa głębinowa powinna mieć korpus wykonany ze stali nierdzewnej INOX, mosiądzu lub materiałów polimerowych o wysokiej wytrzymałości jak np. noryl czy poliwęglan wzmacniany włóknem szklanym. Dzięki temu jej trwałość, przy założeniu prawidłowej eksploatacji, zbliży się do górnej granicy przewidywanej żywotności.

Normy techniczne dla pomp głębinowych

Wszystkie urządzenia techniczne dostępne na polskim rynku, które znajdują zastosowanie w czerpaniu wody pitnej muszą spełniać wymogi obowiązujących norm technicznych oraz krajowych przepisów w zakresie bezpieczeństwa Jest to bardzo ważne, ponieważ pompa umieszczona w studni głębinowej to urządzenie elektromechaniczne będące na stałe podłączone do prądu elektrycznego oraz mające kontakt z wodą pitną, przez co musi być bezpieczne dla użytkownika. Dlatego też standardowa pompa głębinowa jako produkt dopuszczony do obrotu na polskim rynku musi być zgodny z wymogami norm:

  • PN-EN ISO 9906 – parametry techniczne,
  • PN-EN IEC 60335-1 – bezpieczeństwo urządzenia elektrycznego,
  • PN-EN IEC 60335-2-41 – wymogi dla pomp elektrycznych.

Dodatkowo urządzenie musi posiadać:

  • atest NIZP PZH-PIB – dopuszczenie do kontaktu z wodą pitną,
  • znak CE – zgodność z prawem UE (Deklaracja Zgodności UE).

Spełnienie powyższych wymogów oznacza, że produkt powinien być bezpieczny dla użytkownika oraz został skonstruowany w oparciu o uznane, międzynarodowe standardy techniczne, jak również gwarantuje określony poziom jakości. W przypadku pomp głębinowych ma to szczególne znaczenie, ze względu na oczekiwaną wysoką trwałość i niezawodność produktu, kontakt z wodą pitną oraz stałe zasilanie energią elektryczną.

Pompa głębinowa – wbudowane zabezpieczenia

Zgodnie z wymogami norm technicznych, pompa głębinowa jako urządzenie elektromechaniczne powinna posiadać elementarne zabezpieczenia, które chronią zarówno użytkownika, jak i samą pompę przed awarią bądź porażeniem prądem elektrycznym. W związku z tym producenci uznanych marek dbają o to, aby ich produkty posiadały ochronę przed:

  • zwarciem,
  • suchobiegiem,
  • przeciążeniem,
  • zbyt wysokim lub zbyt niskim napięciem,
  • brakiem fazy L1 – w przypadku podłączenia do gniazda 3-fazowego, tzw. „siły”.

Obecność wbudowanych zabezpieczeń pozwala na bezpieczną eksploatację, która wydłuża żywotność pompy oraz pozwala zachować dostęp do wody pitnej z punktu czerpalnego na własnej działce. O ile, kwestie bezpieczeństwa elektrycznego wydają się oczywiste, o tyle ochrona przed suchobiegiem jest równie istotna, ponieważ zabezpiecza mechaniczne elementy przed zatarciem. A takie przypadki mogą się zdarzyć, jeśli lustro wody znajdzie się poniżej kosza ssawnego, filtr zostanie zatkany lub dojdzie do nieszczelności w ciągu ssawnym. Wówczas pompa nie będzie w stanie zasysać wody, doprowadzając do pracy „na sucho”, braku koniecznego obciążenia i chłodzenia, co skutkuje przegrzaniem, stopieniem i finalnie zatarciem elementów hydraulicznych i uszkodzenia silnika. Więcej o potencjalnych awariach pompy można przeczytać w artykule pt. „Co zrobić, gdy pompa głębinowa przestaje działać?”.

Od czego zależy żywotność pompy głębinowej i jak o nią dbać?

Każde urządzenie przeznaczone do wieloletniej pracy w trudnych warunkach środowiskowych powinno wyróżniać się ponadprzeciętną trwałością, aby zapewnić odpowiedni komfort użytkowania. Dlatego ogólny obraz tego, jak pompa głębinowa zachowa się w kolejnych latach, jest uzależniony przede wszystkim od producenta, wykonawcy oraz użytkownika.

Trwałość pompy głębinowej zależy głównie od:

  • jakości projektowo-konstrukcyjnej, materiałowej i produkcyjnej;
  • prawidłowego doboru (np. parametry studni, typ instalacji hydraulicznej);
  • poprawności montażu w studni i podłączenia do instalacji;
  • warunków pracy (np. zanieczyszczenia, korozja, wahania napięcia);
  • intensywności eksploatacji i stopnia zużycia urządzenia.

Warto również zwrócić uwagę na długość gwarancji i jej zakres, ponieważ pośrednio informuje to o jakości pompy oraz jej możliwej trwałości.

Rola użytkownika w korzystaniu ze studni jest bardzo duża ze względu na możliwości codziennej oceny pracy całej instalacji, a w razie stwierdzenia nieprawidłowości, szybkiej reakcji – samodzielnej bądź z pomocą fachowca.

Mówiąc o dbałości pompy głębinowej, każdy użytkownik powinien pamiętać o:

  • ocenie klarowności wody,
  • kontroli stanu kabla zasilającego,
  • zachowaniu porządku i czystości wokół głowicy studziennej,
  • pozostawieniu urządzenia zanurzonego w wodzie przez cały rok,
  • wykrywaniu niepokojących dźwięków ze strony instalacji i pompy,
  • regularnym używaniu pompy – bez wielotygodniowych przestojów,
  • sprawdzeniu ciśnienia w zbiorniku hydroforowym/przeponowym (np. zwykłym manometrem raz na 6 mies.),
  • obserwacji częstotliwości pracy urządzenia (nie powinna włączać się przy każdorazowym odkręceniu kranu),
  • corocznym przeglądzie i konserwacji dokonanej przez serwisanta.

Powyższe czynności są niezwykle istotne podczas codziennej eksploatacji, gdyż dają szansę na niemal natychmiastowe wykrycie nieprawidłowości oraz odpowiednią reakcję, zwłaszcza jeśli studnia głębinowa to jedyne dostępne źródło wody pitnej. Samodzielne dbanie o studnię głębinową pozwala cieszyć się niezależnością, a przy tym wydłużyć żywotność pompy i całej instalacji, jak również wyraźnie zredukować ryzyko wystąpienia awarii. Warto również dowiedzieć się o zwieszeniu poziomu ochrony studni z artykułu pt. „Jak zabezpieczyć studnię głębinową przed zanieczyszczeniem”.

Podsumowanie

Wytrzymałość pompy w studni głębinowej jest zależna od wielu czynników i trudno jednoznacznie wskazać, ile potrwa jej bezawaryjna praca. Częstą praktyką wśród instalatorów jest profilaktyczna wymiana pompy co 10 lat. Ma to praktyczne uzasadnienie, jednak warto pamiętać, że żywotność urządzenia najczęściej szacuje się na okres 12-15 lat, jeśli zostały spełnione pewne warunki. Szanse na osiągnięcie takich wyników rosną przede wszystkim pod warunkiem wyboru pompy dobrej klasy jakościowej od renomowanego producenta. Drugim równie istotnym czynnikiem jest staranny montaż zgodny ze sztuką studniarską, który uwzględnia parametry studni głębinowej i instalacji hydraulicznej. Ostatnią, ale nie mniej ważną kwestią, jest odpowiedzialna eksploatacja studni oraz samodzielna kontrola układu, jak również szybka reakcja na nieprawidłowości włącznie z wezwaniem serwisu. Przestrzeganie tych zasad sprawi, że trwałość pompy wydłuży się, natomiast użytkowanie instalacji studni głębinowej będzie komfortowe, bezpieczne i bezawaryjne, dając niezależność i dobrej jakości wodę pitną bardzo małym kosztem.