Rosnąca popularność wiercenia studni głębinowych oznacza większą skalę prowadzonych prac. To również wpływa na statystyki, z których wynika, że niektóre odwierty wiążą się z natrafieniem na wodę niezdatną do picia. Czy to źle? Nie, to zupełnie normalne, że parametry wybranych zasobów mogą odbiegać od przyjętych norm. O ile w zakresie właściwości fizykochemicznych wody przeważnie nic złego się nie dzieje, ponieważ można je łatwo ustabilizować, o tyle obecność bakterii może być powodem do niepokoju. Dlatego warto zawczasu dowiedzieć się, co mówią przepisy o wodzie pitnej, kiedy potrzebne jest uzdatnianie i co wpływa na stan i jakość wody czerpanej ze studni głębinowej.

Co wpływa na jakość czerpanej wody?

Niezaprzeczalne korzyści płynące z posiadania własnej studni głębinowej są najważniejszym argumentem decydującym o wierceniu studni, szczególnie przez inwestorów indywidualnych, przedsiębiorców i rolników. Znikome opłaty eksploatacyjne, niezależność od systemu zbiorowego zaopatrzenia w wodę, znacznie mniej formalności, większa kontrola nad pozyskaniem wody oraz lepsza jakość przemawiają za tym, aby wiercić studnię głębinową. To rozsądny wybór, ale należy pamiętać, że niepozbawiony pewnego ryzyka. Praktyka pokazuje, iż standardy wody pitnej spełnia średnio od 80 do 90% wykonanych odwiertów. W pozostałych przypadkach woda w co najmniej jednym lub kilku parametrach odbiega od przyjętych norm. Jest to całkowicie naturalne, ponieważ każda lokalizacja, a w zasadzie każda działka posiada indywidualne cechy, które warunkują stan i jakość pozyskanej wody.

Warto przypomnieć, że w przeciwieństwie do tradycyjnych studni kopanych czy abisyńskich, gdzie o wiele częściej woda nie nadaje się do picia, studnie głębinowe czerpią wodę głębszych pokładów. Te z kolei w zdecydowanej większości przypadków nie są narażone na zanieczyszczenia powierzchniowe związane z rolnictwem czy gospodarką komunalną. A zatem już sam rodzaj studni i jej głębokość wpływa na bezpieczeństwo wody.

Kolejną kwestią w kontekście jakości i czystości wody jest położenie działki względem zakładów przemysłowych o skrajnie uciążliwym oddziaływaniu na środowisko naturalne. Jeżeli istnieje podejrzenie nawet incydentalnych wycieków i skażenia wód, to również wzrasta ryzyko zanieczyszczenia wód podziemnych, mimo głębokości, na których zalegają. Wody przypowierzchniowe, chociaż znacznie częściej są zanieczyszczone, to zalegają głównie płytko pod ziemią i względnie łatwo je zrewitalizować. Natomiast dostanie się zanieczyszczeń głębiej powoduje skażenie znacznie większego zasobu wód, którego uzdatnienie jest bardzo trudne, a czasem nawet niemożliwe w zależności od substancji będącej źródłem skażenia. Jest to skomplikowane tak samo jak sieć naturalnie występujących kanałów i połączeń wód podziemnych, które często obejmują powierzchnię kilku, kilkunastu, a nawet kilkudziesięciu km². Jednak są to skrajne przypadki dotyczące tylko wybranych lokalizacji w Polsce. W przeważającej większości przypadków prowadzonych prac wiertniczych, powodem niezdatności wody do picia jest przekroczenie zawartości wybranych pierwiastków i związków chemicznych czy odczyn pH – a te można skutecznie zneutralizować.

Bardzo ważną kwestią jest szczelność odwiertu i instalacji, szczególnie w miejscach, które mają kontakt z glebą na poziomie warstw przypowierzchniowych. A więc tam, gdzie może dojść do kontaktu czerpanej wody głębinowej z wodami zaskórnymi. Stąd tak istotne jest uszczelnienie za pomocą podwójnego orurowania oraz wprowadzenia specjalnego wypełnienia rozprężnego do wolnych przestrzeni, a także stosowanie filtrów.

Nie bez znaczenia pozostaje również otoczenie studni głębinowej na powierzchni, a konkretnie zachowanie wymaganych odległości między studnią a budynkami mieszkalnymi i gospodarskimi, rowami, szambami czy oczyszczalniami. Jest to kluczowe zalecenie, jeśli mowa o ryzyku bakteriologicznego skażenia wody czerpanej z własnego źródła. Problem ten wciąż bardzo wyraźnie widać w krajach rozwijających się, szczególnie położonych w strefie tropikalnej, gdzie masowe zatrucia są powszechne. Ale również w Polsce są tereny – na pozór nieskazitelne jak np. obszary wysokogórskie – z wodami zanieczyszczonymi głównie pod względem bakteriologicznym, co może być niebezpieczne tak dla turystów, jak i mieszkańców. Na szczęście w większości dotyczy to wód powierzchniowych i zaskórnych.

Woda pitna a przepisy

Posiadanie własnej studni głębinowej to nie tylko szerokie korzyści i oszczędności, ale również kwestia przestrzegania przepisów w tym zakresie. Wszytko w celu zapewnienia podstawowego bezpieczeństwa, szczególnie w kontekście spożywania wody przez ludzi. Jest to regulowane przez:

Zapisy prawa wodnego wskazują na zachowanie bezpiecznych odległości, które są uznawane za minimalne pod względem ryzyka bakteriologicznego. Więcej o danych odległościach można znaleźć w tym artykule. Podobnie jak na temat wytycznych Ministra Zdrowia, które w większości odnoszą się do standardów wody pitnej i kwestii jej badania.

Woda nie nadaje się do picia – dlaczego?

Najczęściej spotykanym odchyleniem od normy są przekroczone wartości pierwiastków, tj. żelaza, manganu czy wapnia. O ile nie są one szczególnie groźne dla zdrowia, o tyle mogą wpływać na sprawność instalacji, szczególnie pomp oraz drożności rur. Z kolei duże stężenie wapnia oznacza też twardą wodę, która wpływa negatywnie na urządzenia służące do gotowania, prania czy sprzątania.

Równie uciążliwym może być nadmierna zawartość siarkowodoru odpowiadający za bardzo charakterystyczny, nieprzyjemny zapach przypominający zepsute jajka. Występowanie siarkowodoru w określonych przypadkach może być związane z obecnością pokładów siarki oraz występowaniem siarczkowych wód leczniczych stosowanych w leczeniu dolegliwości dermatologicznych i narządu ruchu.

Kwestia obecności w wodzie azotanów jest wynikiem działalności człowieka. Przyczyną jest działalność rolnicza oraz wypompowywanie zawartości szamb na uprawy lub nieużytki. Współczesne rolnictwo wymaga zarówno zmechanizowania produkcji, jak i nawożenia, co przekłada się na trafianie azotanów z pól do gleby i dalej głównie do wód zaskórnych, a czasem nawet do głębinowych. Spożywanie wody z podwyższoną zawartością azotanów może prowadzić do chorób, szczególnie u dzieci.

Woda o niskim odczynie pH, czyli poniżej 7 jest uznawana za kwaśną, a w konsekwencji może przyczyniać się do różnych dolegliwości zdrowotnych ze strony układu pokarmowego oraz może zakwaszać organizm. Optymalną wartością pH wody jest 7.

Główną przyczyną skażenia bakteriologicznego wody są pałeczki okrężnicy, czyli Escherichia coli (E.coli), która odpowiada za zatrucia pokarmowe i pojawia się, kiedy do źródła wody dostają się fekalia ludzi lub zwierząt. Wykrycie bakterii jest niemożliwe za pomocą ludzkich zmysłów, dlatego wodę przed spożyciem zawsze należy przegotować i najlepiej okresowo badać laboratoryjnie.

Podsumowując, przekroczone normy najczęściej występują w zakresie takich parametrów analitycznych jak:

  • obecność bakterii,
  • żelazo i mangan,
  • siarkowodór,
  • azotany,
  • odczyn pH.

Kiedy wymagane jest uzdatnianie wody ze studni głębinowej?

Podstawowa ocena stanu i jakości wody może zostać wykonana przez każdego, wystarczy sprawdzić jej kolor, zapach i smak. Jeżeli któryś z parametrów wyda się podejrzany, warto wówczas zlecić podstawowe i rozszerzone badania fizykochemiczne oraz bakteriologiczne w laboratorium. Na przykład w Powiatowej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej zlokalizowanej w Żywcu, Bielsku-Białej, Tychach, Wadowicach lub w certyfikowanym podmiocie prywatnym. Po otrzymaniu wyników wskazujących na nieprawidłowości, należy podjąć procedurę uzdatniania, przeważnie za pomocą takich urządzeń jak np. hydrofor, napowietrzacz, filtr z węglem aktywnym czy zmiękczacz z solą zmiękczającą. A następnie ponownie wykonać badania w celu potwierdzenia oczekiwanej czystości i jakości wody.

Podsumowanie

Woda ze studni głębinowej w 80-90% przypadków jest zdatna do picia, jednak w pozostałych może wymagać rozszerzonych badań i kontroli w celu ustalenia przyczyn niezdatności oraz przeprowadzenia procedury jej uzdatnienia. Na stan i jakość wody pozyskanej ze studni głębinowej wpływają m.in.: lokalizacja działki i głębokość odwiertu, zachowanie odległości między studnią a innymi obiektami, szczelność instalacji czy bliskość zakładów przemysłowych. Natomiast za występowanie skażeń najczęściej odpowiedzialny jest nadmiar żelaza i manganu, ewentualnie siarkowodoru czy azotanów, jak również nieprawidłowy odczyn pH. Zdarza się też obecność bakterii, głównie E.coli.

Innymi parametrami mówiącymi o jakości i czystości wody jest ocena jej przejrzystości, barwy, zapachu i smaku. Wszelkie odstępstwa powinny być konsultowane zarówno z wykonawcą w celu przeprowadzenia uzdatniania, jak i laboratorium badawczym. Nawet kiedy woda spełnia standardy i jest zdatna do picia należy zlecać jej badanie raz w roku.