Instalacja studni głębinowej to stosunkowo prosty schemat hydrauliczny, którego zadaniem jest dostarczanie wody do budynku. Mimo wysokiej niezawodności może zdarzyć się, że „coś” przestanie działać i system będzie funkcjonować nieprawidłowo. Jedną z takich awarii jest uszkodzony zawór zwrotny, który może być przyczyną przede wszystkim spadku ciśnienia w instalacji czy kilku innych objawów. Jak sprawdzić, czy zawór zwrotny jest sprawny, jak rozpoznać awarię oraz co, robić, jeśli zawór jest uszkodzony? Odpowiedzi na te i inne pytania podajemy w niniejszym artykule.

Studnia głębinowa i zawór zwrotny

O korzyściach płynących z własnej wody na własnej ziemi nikomu nie trzeba przypominać, jeśli priorytetami były niezależność od systemu wodociągowego oraz minimalne koszty eksploatacji. Natomiast należy pamiętać, że studnia głębinowa to także instalacja hydrauliczna, na którą składa się głęboki odwiert, uszczelnione rury, magazyn wody oraz cały osprzęt. Ten ostatni nierzadko bywa najsłabszym ogniwem. Jest to uzasadnione ciągłą eksploatacją, a co za tym idzie narażeniem na naturalne zużycie związane z pracą w trudnych warunkach.

Dość powiedzieć, że pompa jest najważniejszym elementem studni, ale za to kluczowym zabezpieczeniem jest właśnie zawór zwrotny, który odgrywa bardzo ważną rolę w prawidłowym i wydajnym działaniu całego systemu. Niezależnie od tego, czy inwestor decyduje się na studnię głębinową z magazynem wody umieszczonym w ziemi, czy w budynku, w każdym przypadku nieodłącznym stróżem będzie wspomniany zawór zwrotny. Jest to klasyczny zawór hydrauliczny umieszczony na początku rury, a jego jedyną rolą jest zapobieganie cofaniu się wody dostarczanej do budynku. Dzięki niemu woda pompowana pod ciśnieniem otwiera mechanizm zaworu i swobodnie przepływa w górę, aż do budynku. A kiedy pompa zostaje wyłączona, woda jest zatrzymywana w instalacji pod stałym ciśnieniem za sprawą samoistnego zamknięcia się zaworu zwrotnego. To bardzo prosty i intuicyjny mechanizm hydrauliczny zapewniający bezproblemowe działanie instalacji studni głębinowej. Jednak czasami i on ulega awarii, a jej symptomy dość łatwo zauważyć.

Zawór zwrotny – oznaki awarii

Głównym objawem uszkodzonego zaworu zwrotnego jest przede wszystkim spadek ciśnienia wody w kranach, co można zaobserwować w postaci wyraźnie słabszego strumienia wody z każdej domowej dyszy. Do tego dochodzi drugi objaw w postaci zapowietrzenia układu i związanego z nim charakterystycznego strzelania bąbli powietrza przy odkręceniu kranu. Obydwa objawy są szczególnie widoczne rano, kiedy instalacja nie była używana w nocy. Co ważne, przy niesprawnym zaworze i dłuższym okresie nieodkręcaniu kranów, woda cofa się z powrotem do studni.

A to zwykle oznacza trzeci objaw, czyli brak wody w instalacji. Przeważnie jest on krótkotrwały, ponieważ po odkręceniu kranu i aktywacji pompy, woda znów popłynie, ale wymaga to nadmiernego działania pompy i oczekiwania na wodę. Będąc przy pompie, należy wymienić dwa kolejne objawy, tj. nieustanną oraz nietypową pracę pompy. Przez nieustanną pracę należy rozumieć to, że pompa pod wpływem zbyt niskiego ciśnienia w instalacji aktywuje się bardzo często lub pracuje cały czas, aby utrzymać optymalne ciśnienie. Z kolei nietypowa praca pompy oznacza różnego rodzaju stuki, bulgotanie, szumy czy buczenie w momencie włączania się pompy. Istotnym jest fakt, iż użytkownicy często mylą usterkę pompy z zaworem zwrotnym. Dlatego należy przypomnieć, że przy sprawnej pompie woda zawsze cofa się z instalacji, jeśli brak zaworu zwrotnego lub jest on uszkodzony. Warto też zapoznać się z informacjami nt. błędów w wykonawstwie studni głębinowej i instalacji, które zostały opisane w tym artykule.

Dlaczego zawór zwrotny się psuje?

Każde urządzenie w mniejszym lub większym stopniu jest narażone na ryzyko awarii. Zawory zwrotne, podobnie jak inne tego typu mechanizmy, również nie są od nich wolne. Wbrew pozorom działanie wody w instalacji studni głębinowej może przyczyniać się do powstawania usterek, co skutkuje przykrymi konsekwencjami dla użytkownika instalacji.

Do najczęstszych typów awarii zalicza się uszkodzenia związane z:

  • mechaniką i zużyciem eksploatacyjnym – degradacja uszczelek i sprężyn, pękanie materiału;
  • korozją wywołaną wilgotnym środowiskiem i związkami chemicznymi – nagromadzone osady prowadzą do zacierania mechanizmu i nieszczelności;
  • zanieczyszczeniami zawartymi w wodzie – piasek, kamień i inne osady mineralne blokują ruchomość i powodują nieszczelności.

Zawór zwrotny cały czas ma kontakt z wodą oraz wszystkim, co się w niej znajduje, a ponadto podlega cyklicznemu otwieraniu i zamykaniu. Konsekwencją pracy w takich warunkach jest szczególna podatność na uszkodzenia, szczególnie w długim okresie. Zaniechanie naprawy lub wymiany uszkodzonego zaworu zwrotnego może być szybsze zużycie pompy wody, zalanie pomieszczeń oraz innych poważnych awarii, oraz związanych z nimi strat. Dlatego po wykryciu nieprawidłowości systemu, należy niezwłocznie usunąć usterkę samodzielnie lub przy pomocy serwisu/wykonawcy. Ponadto regularna kontrola i konserwacja instalacji pozwala zminimalizować większość ewentualnych awarii. Sporo przydatnych informacji nt. rodzajów instalacji można znaleźć również w tym artykule.

Jak wykryć i usunąć awarię?

Podstawowym działaniem w przypadku podejrzenia awarii zaworu zwrotnego w instalacji studni głębinowej jest sprawdzenie ciśnienia w systemie. Próbę najlepiej wykonać wczesnym rankiem, zanim domownicy zaczną korzystać z wody. Dodatkowo można wyłączyć pompę i ponownie odkręcić kran – jeśli ciśnienie zacznie spadać (słaby strumień), to znak, że przyczyna leży po stronie zepsutego zaworu zwrotnego. Również nasłuchiwanie podczas odkręcania kranu może być bardzo przydatne, ponieważ wszelkie odstające od normy dźwięki, mogą świadczyć o uszkodzeniu.

Kolejne czynności warto wykonać już przy samej pompie i zaworze. Do podstawowych kroków zalicza się wizualne sprawdzenie obecności wody świadczącej o nieszczelnościach oraz ustalenie, czy pompa jest poddana nadmiernej pracy – innymi słowy, czy się przegrzewa. Przy pomocy domowników można ustalić, czy woda w instalacji ulega wycofaniu po zakręceniu kranów i wyłączeniu pompy. Jeśli odpowiedź jest twierdząca, oznacza awarię zaworu zwrotnego.

Naprawa najczęściej polega na wymianie uszczelek bądź mechanizmu, choć w wielu przypadkach jest ona skuteczna tylko w ograniczonym zakresie. Równie często pomocna może okazać się wymiana mechanizmu, jednak jej efekt może nie być zadowalający. Z punktu widzenia inwestora, najskuteczniejszą pod względem trwałości i niezawodności jest wymiana całego zaworu, ponieważ odbywa się to bez ingerencji w jego wnętrze, zachowując jego nienaruszalność i szczelność. Mając podstawowe umiejętności manualne i techniczne, naprawę można wykonać samodzielnie, ale często optymalnym rozwiązaniem będzie pomoc hydraulika lub wykonawcy, który przeważnie zajmuje się też serwisowaniem zrealizowanych instalacji. Należy pamiętać, że jeżeli zawór był wadliwy, warto skorzystać z prawa do gwarancji.

Podsumowanie

Objawy uszkodzonego zaworu zwrotnego będącego elementem instalacji studni głębinowej można łatwo zauważyć, ponieważ są bardzo charakterystyczne. Najważniejsze z nich są związane ze spadkiem ciśnienia w systemie i słabym strumieniem wody płynącej z kranu, a także zapowietrzeniem instalacji czy chwilowym brakiem wody. Również nieustanna lub częsta praca pompy oraz nietypowe dźwięki po odkręceniu kranu są wskazówką, że zawór zwrotny może być niesprawny.

Przyczynami awarii zaworu zwrotnego zwykle są takie czynniki jak uszkodzenia mechaniczne, korozja oraz zanieczyszczenia obecne w wodzie. Najczęściej jest to spowodowane naturalnym zużyciem w wyniku długoletniej eksploatacji w trudnych warunkach, wadą materiału czy zaniechaniem regularnej inspekcji i konserwacji systemu. Naprawę lub wymianę zaworu zwrotnego można wykonać samodzielnie, a najlepiej przy pomocy hydraulika czy wykonawcy – aby mieć pewność, że została przeprowadzona prawidłowo.