Kwestia posiadania własnej studni głębinowej to nie tylko szereg niekwestionowanych zalet i korzyści finansowych, ale również pewne ryzyka, które należy uwzględnić w procesie inwestycyjnym. Jednym z nich jest możliwość wyschnięcia lub okresowego wysychania studni, co wiąże się z trudnościami w zaspokajaniu bieżącego zapotrzebowania na wodę, szczególnie w okresie letnim. Warto pamiętać, że problem najczęściej nie dotyczy głębokich odwiertów dodatkowo zasobnych w bogate złoża wody pitnej, ale bardzo specyficzne lokalizacje lub nieprawidłowo wykonane studnie. Jak zatem wygląda to w praktyce i jak zminimalizować ryzyko?
Co przyczynia się do wysychania studni głębinowej?
Przy zachowaniu niezbędnych zasad wiercenia studni głębinowej i jej późniejszej eksploatacji problem wysychania studni jest pojęciem marginalnym, bardziej występującym w drodze wyjątku niż reguły. Można nawet zaryzykować stwierdzenie, że jest wynikiem nałożenia się kilku niesprzyjających okoliczności, dość często niezależnych od wykonawcy czy inwestora.
Niesprzyjające warunki geologiczne
Mowa przede wszystkim o terenie skomplikowanym geologicznie, który rodzi trudności zarówno na etapie wykonywania badania geofizycznego, jak i później. Wówczas może dojść do samoistnych przekształceń na skutek głębokich osuwisk czy procesów zachodzących spowodowanych siłami działającymi w niestabilnym podłożu skalnym, co jest charakterystyczne dla obszarów górskich, podgórskich i nie tylko. Mimo że takie warunki występują ekstremalnie rzadko, to warto mieć świadomość ich istnienia, ponieważ nie tylko mogą doprowadzić do wyschnięcia studni głębinowej, ale również stanowić zagrożenie dla instalacji oraz mieszkańców.
Błędne wykonanie studni głębinowej
Jak już wspomniano na wstępie, obok występowania incydentalnych niesprzyjających warunków i zdarzeń geologicznych, najczęstszą przyczyną wysychania studni jest jej nieprawidłowe wykonanie. Polega ono na niewłaściwym przeprowadzeniu całego procesu, poczynając od lokalizacji odwiertu, przez umiejscowienie punktu czerpalnego, po zastosowanie niskiej jakości instalacji i błędne oszacowanie wydajności studni względem zapotrzebowania na wodę.
Należy zaznaczyć, że najważniejszą kwestią jest prawidłowa lokalizacja odwiertu, która powinna zostać wyznaczona na podstawie wykonania profesjonalnego badania geofizycznego gruntu. Jedną z najpopularniejszych i najdokładniejszych jest metoda elektrooporowa ERT, która z powodzeniem sprawdza się w niemal wszystkich przypadkach. Czasem przydatna może okazać się opinia geotechniczna gruntu, którą wykonuje się w ramach budowy budynku mieszkalnego lub komercyjnego. Taka opinia to również cenne źródło informacji, które może stanowić uzupełnienie dla klasycznego badania ERT. Więcej o dostępnych metodach było szczegółowo tutaj.
Równie istotnym czynnikiem w procesie lokalizacji wody na działce jest interpretacja otrzymanego profilu geoelektrycznego. Nieumiejętne odczytanie i brak doświadczenia może skutkować wierceniem studni głębinowej np. zbyt płytko albo w pobliżu niestabilnej soczewki o bardzo niskiej zasobności w wodę. W efekcie zamiast wielu dekad eksploatacji, już w nadchodzącym sezonie letnim mogą zdarzyć się problemy z dostępnością do wody, szczególnie gdy inwestorem jest gospodarstwo rolno-hodowlane czy wodochłonny zakład produkcyjny.
Podobnym błędem jest także nieumiejętne oszacowanie wydajności punktu czerpalnego w wytypowanym zasobie wód podziemnych. Jeżeli soczewka jest niewielka oraz otoczona skałami nieprzepuszczalnymi o dużej miąższości, wówczas może zdarzyć się, że wody zwyczajnie zabraknie. Dlatego istotne jest dokonanie nawet ogólnych obliczeń pokazujących zasobność danego zbiornika wód podziemnych w zestawieniu z prognozowanym zapotrzebowaniem na wodę w średnim i długim okresie.
Warto mieć na uwadze, że jakość urządzeń i materiałów użytych do wykonania instalacji ma znaczenie w zakresie regularnych, niezakłóconych dostaw wody pitnej. Będzie to przede wszystkim szczelna i certyfikowana rura z osłoną i wypełnieniem – chodzi tutaj o odporność na siły ściskające wynikające z naporu gruntu oraz ochronę przed wnikaniem zanieczyszczeń. Kolejny element to filtrowanie i wydajna pompa oraz w razie potrzeby zbiornik hydroforowy – dzięki nim instalacja pracuje stabilnie, zapewniając stałe ciśnienie w instalacji oraz czystą wodę o dowolnej porze.
Czynniki naturalne
Jeżeli wykonawca popełnił błędy na każdym etapie, to studnia może okazać się wielokrotnie bardziej narażona na czynniki naturalne, z którymi zmagają się użytkownicy tradycyjnych studni kopanych czerpiących z wód gruntowych. W takim przypadku zjawisko suszy hydrologicznej będzie odczuwane zdecydowanie częściej, co może wynikać np. ze zbyt płytkiego odwiertu. Wtedy okresowy brak opadów oraz typowe dla okresu letniego wysokie temperatury powodujące nadmierne parowanie wilgoci z gleby mogą wpływać na obniżenie zwierciadła wody oraz być przyczyną uszkodzeń pomp i osprzętu.
Co ważne, przy zbyt płytkiej studni zasilanej z warstw podziemnych i gruntowych, dochodzi ryzyko pojawienia się zanieczyszczeń z rolnictwa lub sąsiadujących obiektów przemysłowych, co bezpośrednio wpływa na bezpieczeństwo pozyskiwanej wody.
Jedyną poważną przyczyną wysychania wody w studni głębinowej może być wystąpienie zjawiska zaawansowanej suszy hydrogeologicznej. Jest to rzadki, ale bardzo poważny problem, ponieważ oddziałuje na wydajność większości standardowych studni głębinowych oraz zasobów wód podziemnych, z których korzystają systemy zbiorowego zaopatrywania w wodę pitną. W takiej sytuacji faktycznie może dojść do wyschnięcia wody w studni głębinowej. Więcej informacji nt. zjawiska suszy w Polsce znajduje się w jednym z wcześniejszych wpisów.
Studnia wysycha – co się dzieje?
O ile ryzyko naturalnego wyschnięcia wody w studni głębinowej jest bardzo niskie, to nie należy go lekceważyć, zwłaszcza gdy deficyt wody wynika z błędów popełnionych przez wykonawcę. Zakładając, że sama instalacja została wykonana prawidłowo, to do charakterystycznych sygnałów świadczących o niskim stanie lub zbliżającym się braku wody zalicza się:
- spadek ciśnienia w kranach wraz z długim czasem oczekiwania na jego wyrównanie w instalacji,
- głośną pracę pompy wraz z towarzyszącymi jej nietypowymi odgłosami oraz pojawienie się w strumieniu wody mułu i bąbli powietrza,
- awaria pompy wskutek braku wody i przegrzania.
Każde z wymienionych zdarzeń należy zgłosić wykonawcy lub specjalistycznemu serwisowi, który szybko usunie usterkę techniczną lub po konsultacji i decyzji inwestora wykona nowy odwiert.
Jak zapobiec wyschnięciu studni?
Opisane wyżej błędy oraz czynniki naturalne są powodem wysychania studni głębinowych, jednak zawsze warto szukać informacji, aby zawczasu ustrzec się problemu. Do tego celu niezbędne jest nie tylko zatrudnienie doświadczonego wykonawcy, ale również obopólna współpraca tak przed, jak i w trakcie procesu inwestycyjnego. W skrócie będzie to:
- wybór doświadczonego wykonawcy,
- określenie typu inwestora i jego w zakresie wielkości poboru wody,
- profesjonalna lokalizacja odwiertu w oparciu o badanie geofizyczne gruntu i staranną interpretację profilu geoelektrycznego,
- ustalenie warunków geologicznych wraz z wytypowaniem możliwych do wydobycia optymalnych zasobów wodnych odpowiadających potrzebom inwestora,
- użycie do odwiertu i budowy instalacji certyfikowanych materiałów oraz urządzeń wysokiej jakości,
- regularna konserwacja instalacji wraz z cykliczną wymianą pompy (raz na 10 lat),
- samodzielna obserwacja i reakcja inwestora w razie wystąpienia spadku ciśnienia i/lub jakości pracy pompy.
Każdy etap wykonania studni głębinowej, która będzie odporna na wysychanie wymaga wzajemnego zaufania, oraz rzeczowych konsultacji w celu zminimalizowania ryzyka ewentualnych rozczarowań.
Podsumowanie
Studnia głębinowa może wyschnąć, ponieważ na proces inwestycyjny składa się kilka istotnych czynników, które warunkują prawidłową pracę i stały dostęp do wody przez wiele lat. Oprócz specyficznych warunków geologicznych występujących zwłaszcza w obszarach górskich należy wymienić ewentualne błędy niedoświadczonego wykonawcy mogące prowadzić do wyschnięcia studni głębinowej. Mimo że zdarzają się one rzadko, to należy pamiętać, że najczęstszym z nich jest nieprofesjonalna lokalizacja odwiertu, niepoprzedzona badaniem geofizycznym oraz błędnym zestawieniem wydajności zasobu wody z zapotrzebowaniem inwestora. Ponadto można wskazać na niską jakość komponentów instalacji oraz brak regularnej konserwacji.
Klasyczna susza hydrologiczna dotykająca głównie zwykłe studnie kopane i bardzo płytkie studnie głębinowe w zasadzie omija prawidłowo zlokalizowane i wykonane studnie głębinowe. Jedynym wyjątkiem jest zaawansowana susza hydrogeologiczna, która może spowodować wyschnięcie studni głębinowej.
